Jest wczesny ranek, ktoś puka do drzwi i przedstawia się jako komornik. Co do zasady może wejść do mieszkania, w którym mieszka dłużnik, nawet bez jego zgody, ale ta możliwość ma granice: liczą się cel egzekucji, pora czynności i to, czy lokal rzeczywiście jest mieszkaniem dłużnika.
O wejściu decydują cel egzekucji i związek lokalu z dłużnikiem
- Brak zgody sam w sobie nie blokuje wejścia do mieszkania dłużnika.
- Noc i dni ustawowo wolne wymagają zgody prezesa sądu rejonowego.
- Cudze rzeczy nie stają się majątkiem dłużnika tylko dlatego, że stoją w jego mieszkaniu, ale wyjątki są ważne.
- Skarga na czynność ma krótki termin i sama nie wstrzymuje egzekucji.
Odmowa otwarcia drzwi nie wystarczy, gdy lokal jest mieszkaniem dłużnika
Najważniejsze pytanie brzmi: czy komornik prowadzi egzekucję i czy lokal jest miejscem zamieszkania dłużnika? Jeśli tak, sam brak zgody domownika nie zamyka sprawy. Kodeks postępowania cywilnego pozwala komornikowi zarządzić otwarcie mieszkania, gdy wymaga tego cel egzekucji.
Nie przesądza o tym własność lokalu. Dłużnik może mieszkać w wynajętym mieszkaniu albo u rodziny, a właścicielem pozostaje ktoś inny. Odwrotnie, sam dawny adres dłużnika nie powinien wystarczyć, jeśli osoba ta już tam nie mieszka. Meldunek i rzeczywiste miejsce zamieszkania to odrębne kwestie, więc przy pomyłce spokojnie pokaż dokumenty potwierdzające, kto korzysta z lokalu i od kiedy.
Godziny też mają granice. Czynności poza kancelarią komornik może wykonywać w dni robocze od 7:00 do 21:00; wejście w porze nocnej lub w dzień ustawowo wolny wymaga zgody prezesa właściwego sądu rejonowego. Czynność rozpoczęta przed 21:00 może być kontynuowana bez takiej zgody, jeśli jej przerwanie znacznie utrudniłoby egzekucję, ale wyjątek ten nie obejmuje czynności w mieszkaniu dłużnika, chyba że prowadzi tam również działalność gospodarczą.
Dlatego przy wizycie po 21:00 albo w święto można poprosić o wskazanie zgody na czynność. To ograniczenie pory, a nie ogólny zakaz wejścia do mieszkania dłużnika.
Nieobecność dłużnika nie zatrzymuje czynności
Puste mieszkanie nie daje automatycznej ochrony przed wejściem. Jeśli cel egzekucji tego wymaga, komornik może zarządzić otwarcie lokalu także wtedy, gdy dłużnika nie ma na miejscu. Jego nieobecność zmienia jednak sposób zabezpieczenia przebiegu czynności.
Gdy dłużnik jest nieobecny albo został wydalony, komornik powinien przywołać jednego lub dwóch świadków, chyba że czekanie mogłoby udaremnić egzekucję. Przy przymusowym otwarciu może być potrzebna asysta Policji. Nieobecność nie jest więc równoznaczna z bezprawnym wejściem, ale czynność powinna zostać udokumentowana.
Jeśli jesteś domownikiem, zapisz nazwiska osób uczestniczących, godzinę i numer sprawy, a potem poproś o protokół lub informację, jak się z nim zapoznać. Gdy masz podstawy sądzić, że osoby przy drzwiach podszywają się pod komornika, skontaktuj się z kancelarią przez numer znaleziony niezależnie od wizytówki, a w razie bezpośredniego zagrożenia zadzwoń pod numer alarmowy.
Własność cudzych rzeczy trzeba wykazać, a nie tylko zadeklarować
Wizyta komornika nie oznacza, że może zająć wszystko, co znajduje się pod danym adresem. Przy egzekucji z ruchomości liczy się między innymi to, kto rzeczą włada i czy ujawnione okoliczności wskazują, że należy ona do dłużnika. Sam fakt, że przedmiot stoi w mieszkaniu, nie rozstrzyga o jego własności.
Art. 845 KPC przewiduje jednak szczególny wyjątek przy egzekucji alimentów: komornik może zająć ruchomości będące we władaniu osoby mieszkającej z dłużnikiem, chyba że ta osoba przedstawi dowód, że przedmioty należą do niej. Właśnie dlatego przy sprzęcie kupionym przez partnera, współlokatora czy członka rodziny najlepiej od razu mieć pod ręką fakturę, umowę, potwierdzenie przelewu albo inny dokument powiązany z konkretną rzeczą.
Są też przedmioty wyłączone spod egzekucji. Art. 829 KPC chroni między innymi niezbędne sprzęty domowe, takie jak lodówka, pralka czy kuchenka, o ile ich wartość nie przekracza znacznie przeciętnej wartości nowych przedmiotów tego rodzaju. Nie chodzi zatem o dowolnie kosztowny zamiennik bez ograniczeń, lecz o wyposażenie potrzebne dłużnikowi i domownikom.
W praktyce porządkuje to prosty schemat:
| Sytuacja | Co może z niej wynikać | Co zrobić |
|---|---|---|
| Komornik przychodzi po 21:00 lub w dzień ustawowo wolny | Do czynności poza kancelarią potrzebna jest zgoda prezesa sądu rejonowego | Poproś o wskazanie podstawy i odnotuj porę wizyty |
| Dłużnik nie mieszka już pod wskazanym adresem | Lokal może nie być mieszkaniem dłużnika | Przedstaw dowody zmiany miejsca zamieszkania i dane kontaktowe dłużnika, jeśli je znasz |
| Zajęto rzecz należącą do domownika | Przy rzeczy we władaniu osoby trzeciej znaczenie mają własność i ustawowe wyjątki | Okaż dowód zakupu lub własności i zachowaj kopię protokołu zajęcia |
| W lokalu znajduje się podstawowe wyposażenie domu | Przedmiot może być wyłączony spod egzekucji, jeśli spełnia warunki ustawowe | Wskaż, do czego służy i dlaczego jest potrzebny domownikom |
Po błędnej czynności pilnuj terminu na skargę
Jeśli komornik przekroczył uprawnienia, nie poprzestawaj na ustnym sprzeciwie. Zapisz, co się wydarzyło, zachowaj protokół, zdjęcia i dokumenty własności, a potem dobierz środek do problemu. Skarga na czynność komornika nie rozstrzyga automatycznie, komu należy się rzecz, a jej wniesienie samo w sobie nie wstrzymuje egzekucji.
Skargę na czynność wnosi się co do zasady w terminie tygodnia: od dnia czynności, jeśli osoba, której prawa dotyczą, była przy niej obecna lub została o niej zawiadomiona; w innych przypadkach od zawiadomienia, a gdy go zabrakło, od uzyskania wiadomości o czynności. Pismo składa się do komornika, który dokonał czynności, z wnioskiem o jej zmianę, uchylenie albo dokonanie pominiętej czynności. Sąd może wstrzymać czynność, ale trzeba o to osobno zawnioskować.
Gdy przedmiot zajęty przez komornika należy do osoby trzeciej, może być potrzebne powództwo o zwolnienie go spod egzekucji. Zgodnie z art. 841 KPC termin wynosi miesiąc od dnia, w którym osoba trzecia dowiedziała się o naruszeniu swoich praw. Jeśli najpierw złoży skargę na zajęcie, termin zaczyna biec od doręczenia postanowienia oddalającego skargę. Przy cudzej rzeczy nie czekaj więc, aż sprawa wyjaśni się sama.
Przy drzwiach sprawdź trzy rzeczy, zanim podejmiesz decyzję
Uważam, że najbezpieczniej rozdzielić trzy pytania: czy osoba przy drzwiach jest komornikiem, czy lokal rzeczywiście jest mieszkaniem dłużnika i czy pora czynności jest zgodna z przepisami. Każde prowadzi do innej reakcji, a samo „nie wpuszczam” nie rozwiązuje problemu egzekucji.
Jeśli problem dotyczy własności rzeczy albo sposobu wejścia, zbierz dowody i działaj szybko, bo terminy na środki prawne są krótkie. Ten tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady prawnej; przed złożeniem skargi lub pozwu skonsultuj swoją sytuację z prawnikiem albo doradcą prawnym.