Telefon od firmy windykacyjnej wraca, a jednorazowa spłata całego długu nie wchodzi w grę. Mediacja to dobrowolne rozmowy z wierzycielem przy udziale neutralnego mediatora, ale samo spotkanie nie obniża zadłużenia ani nie zatrzymuje automatycznie egzekucji.

Mediacja pomaga wynegocjować warunki, lecz ugoda wymaga zgody obu stron
- Mediator prowadzi rozmowę, ale nie wydaje wyroku i nie narzuca rat.
- Wierzyciel musi zgodzić się na mediację; może też nie przyjąć proponowanych warunków.
- Ugoda zatwierdzona przez sąd może stać się podstawą egzekucji, jeśli nie będzie wykonywana.
- Rozmowy o długu nie wstrzymują same z siebie komornika ani biegu sprawy sądowej.
- Przed mediacją przygotuj budżet i propozycję spłaty, którą da się utrzymać także w słabszym miesiącu.
Mediator pomaga rozmawiać, ale nie decyduje za strony
Przy jednym stole spotykają się osoby, które często inaczej opisują ten sam problem: dla wierzyciela liczy się odzyskanie pieniędzy, dla osoby zadłużonej - rata, która nie odbierze środków na podstawowe wydatki. Mediator dba o przebieg rozmowy, porządkuje kwestie sporne i pomaga szukać rozwiązań, lecz nie rozstrzyga, kto ma rację.
To strony same ustalają, czy chcą rozmawiać i na co mogą się zgodzić. Mediacja jest poufna, a każda ze stron może z niej zrezygnować. Bez zgody wierzyciela nie będzie wspólnego procesu, nawet jeśli propozycja rat wydaje się rozsądna.
Za rozsądny punkt wyjścia uznaję jasne rozdzielenie dwóch spraw: czy kwota długu jest prawidłowa i jak można ją spłacić. Jeśli kwestionujesz wysokość lub podstawę roszczenia, nie traktuj rozmowy o ratach jako potwierdzenia, że zgadzasz się z całą kwotą.
Przy długu mediację zacznij od sprawdzenia, co właściwie jest sporne
Kwota na wezwaniu może składać się z należności głównej, odsetek i dodatkowych opłat. Jeśli zgadzasz się z długiem, ale nie stać Cię na dotychczasowe raty, rozmowa może pomóc ustalić nowy harmonogram albo inne warunki spłaty. Gdy nie zgadzasz się z samą kwotą, najpierw poproś o rozliczenie i dokumenty potwierdzające roszczenie.
W 2024 roku do Sądu Polubownego przy KNF wpłynęło 12 860 wniosków o mediację, a w 11 771 sprawach obie strony wyraziły zgodę na jej prowadzenie. Te dane pokazują gotowość do rozmowy w sporach finansowych, nie odsetek zawartych ugód i nie przesądzają, jakie warunki zaakceptuje wierzyciel w konkretnej sprawie.
| Sytuacja | Co może oznaczać | Co zrobić |
|---|---|---|
| Zgadzasz się z długiem, ale proponowana rata przekracza możliwości budżetu | Dotychczasowy harmonogram może prowadzić do kolejnych zaległości | Przygotuj budżet i zaproponuj ratę, którą możesz regularnie płacić |
| Kwestionujesz wysokość długu lub dodatkowe koszty | Strony mogą spierać się o podstawę albo rozliczenie roszczenia | Poproś wierzyciela o dokumenty i rozpisanie kwoty przed uzgadnianiem spłaty |
| Wierzyciel nie zgadza się na mediację | Nie dojdzie do wspólnych rozmów z mediatorem | Wyślij własną propozycję na piśmie; jeśli sprawa jest w sądzie, pilnuj terminów procesowych |
| Trwa egzekucja komornicza | Sama mediacja nie wstrzymuje działań komornika | Ustal z wierzycielem osobno, czy zgodzi się na wstrzymanie lub ograniczenie egzekucji, i potwierdź warunki na piśmie |
Odmowa wierzyciela kończy rozmowy, ale nie zawsze zamyka drogę do sądu
Jeśli druga strona nie chce mediować, wniosek nie zmusi jej do udziału. Przy mediacji umownej Kodeks postępowania cywilnego opisuje też sytuację, w której mediacja nie zostaje wszczęta, bo druga strona nie wyraziła zgody. Jeżeli po takiej odmowie chcesz dochodzić roszczenia w sądzie, może mieć znaczenie trzymiesięczny termin przewidziany w art. 1836 § 3 k.p.c.; jego zastosowanie zależy od okoliczności sprawy.
Gdy sprawa już toczy się przed sądem, sąd może skierować strony do mediacji. Według art. 1838 § 2 k.p.c. strona może jednak sprzeciwić się temu w ciągu tygodnia od ogłoszenia lub doręczenia postanowienia, chyba że wcześniej zgodziła się na mediację. Skierowanie przez sąd nie oznacza więc, że ugoda jest obowiązkowa.
Przed podpisaniem wniosku, ugody lub pisma sprawdź, czego dotyczy sprawa i kiedy upływają terminy wskazane w otrzymanych dokumentach. Mediacja nie zastępuje odpowiedzi na pozew ani innej czynności procesowej wymaganej w konkretnej sprawie.
Ugoda po zatwierdzeniu może pomóc wierzycielowi wszcząć egzekucję
Ugoda może rozłożyć spłatę na raty, zmienić terminy albo określić inne warunki zakończenia sporu. Jeżeli jednak zawiera zobowiązanie do zapłaty i sąd nada jej klauzulę wykonalności, może stać się podstawą egzekucji, gdy zobowiązanie nie będzie wykonywane.
Art. 18314 k.p.c. reguluje zatwierdzanie ugody przez sąd. Sąd może odmówić zatwierdzenia całości lub części, jeśli ugoda jest sprzeczna z prawem lub zasadami współżycia społecznego, zmierza do obejścia prawa, jest niezrozumiała albo zawiera sprzeczności. Art. 18315 k.p.c. określa jej moc po zatwierdzeniu. Podpis pod ugodą może zatem zmienić sytuację prawną stron, a nie tylko zapisać plan rozmowy.
Przed podpisaniem sprawdź, czy tekst wskazuje pełną kwotę, terminy rat, sposób ich zaliczania oraz skutki opóźnienia. Jeśli ugoda przewiduje umorzenie części długu po spłacie, powinno z niej jasno wynikać, jaka część zostanie umorzona i po spełnieniu jakich warunków.
Koszt mediacji sądowej zależy od rodzaju sprawy
Przy mediacji pozasądowej strony ustalają wynagrodzenie z mediatorem. Inne zasady obowiązują w sprawie skierowanej do mediacji przez sąd: od 17 lutego 2026 roku stawki określa nowe rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości. W sprawach o prawa majątkowe do 200 000 zł wynagrodzenie wynosi 2% wartości sporu, nie mniej niż 300 zł i nie więcej niż 4 000 zł za całość postępowania.
Gdy wartości sporu nie da się ustalić albo sprawa jest niemajątkowa, wynagrodzenie wynosi 300 zł za pierwsze posiedzenie i 200 zł za każde kolejne, maksymalnie 900 zł. To są stawki dla mediacji ze skierowania sądu; mogą dojść do nich udokumentowane wydatki mediatora, a wynagrodzenie mediatora będącego podatnikiem VAT podlega podwyższeniu o podatek.
Przed rozmową ustal granicę, której nie przekroczysz
Ugoda ma sens tylko wtedy, gdy jej warunki da się wykonać. Zanim spotkasz się z mediatorem, policz stałe wydatki, nieregularne dochody i kwotę, którą możesz przeznaczyć na spłatę bez zaciągania kolejnej pożyczki. Realistyczna propozycja jest bezpieczniejsza od wysokiej raty przyjętej pod presją.
Ten tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady prawnej. Przed uznaniem spornego długu lub podpisaniem ugody skonsultuj dokumenty z prawnikiem albo doradcą, szczególnie gdy trwa postępowanie sądowe lub egzekucyjne.